آسیب شناسی جوامع انسانی از نگاه حقوق بشر با بررسی سطح رعایت و احترام به آن، این حقیقت را نمایان می سازد که جامعه امروز بیش از پیش نیازمند آموزش حقوق بشر با نگاهی واقعگرایانه است. در این مسیر توجه به دو نکته ضروری به نظر می رسد:
1-پرهیز از نگاه آرمان گرایانه و ترسیم حقوق بشر دست نیافتنی:
خلاف تصور بسیاری از افراد، حقوق بشر رویایی دور دست در یک آرمان شهر اتوپایی نیست که قرار باشد همگان در حسرت و آرزوی آن بنشینند و فقط در مدح آن شعر و سخن بگویند. قرار نیست هر گاه از حقوق بشر سخن می گوییم، فقط به تحسین آن بپردازیم و در انتظار تمجید دیگران باشیم و همه با هم آرزو کنیم که روزی دنیایی متعالی با رعایت همگانی آرمان های حقوق بشر داشته باشیم.
بلکه حقیقت امر آن است که بشر می تواند در یک بازه گسترده کیفی، با هر رفتار، هر گفتار و هر پندار، به سمت حقوق بشر پیشرفت نموده و یا از آن دور شود و اگر نگاه واقعی و دست یافتنی به حقوق بشر جایگزین نگاه اتوپیایی شود، انگیزه ها برای پیشرفت حقوق بشر در جامعه با رشد فزآینده همراه خواهد بود. ضرورتی که اگر وجود نداشته باشد، بزرگترین آسیب به حقوق بشر، یعنی نا امیدی از دسترسی به آن در ذهن و دل انسان حاصل می گردد. اگر بنا بر آن بود که موازین حقوق بشری، شعارهایی جذاب باشد، پس چرا در عالم حقوق معنا گرفته است؟ یادآوری این نکته از فلسفه حق که حق را امری قابل مطالبه و احقاق جلوه می نماید و ناقض حق را در یک ضرورت اجتناب ناپذیر، محکوم به جبران خسارات و در برخی اوقات شایسته مجازات می داند، حقوق بشر را به عنوان مجموعه ای از حقوق انسان ها که همه نوع بشر بی هیچ تبعیض و استثنائی، به طور برابر از آن برخوردارند معرفی می کند تا با پدیده ای واقعی، دستیافتنی، قابل مطالبه و قابل احقاق رو به رو باشیم. حقوق بشر در دسترس همگان و دستیافتی است چرا که حق از اساس امری است دارای ضمانت اجرا و تصور حق بدون ضمانت اجرا همچون قانونی است که همواره نانوشته بوده و هرگز امکان اجرا ندارد. ضمانت اجرای حقوق بشر اما قدری متفاوت از انواع دیگر حق ها است و گاه با بی اعتباری دولت ها در جامعه جهانی، گاه با آسیب به حق به وجهه افراد در برابر یکدیگر، گاه با محکومیت و پیگرد نهاد ها و سازمان های بین المللی و گاه با تکیه بر اسناد الزام آور بین المللی حقوق بشر خود را نمایان می سازد.
2- پرهیز از سیاست زدگی حقوق بشری:
هیچکس نمی تواند ارتباط وسیع حقوق بشر با جهان سیاست را انکار نماید. اما این هرگز به معنای آن نیست که در نسبت سنجی میان این دو، عالم سیاست را به قدری فراگیر و فربه نشان دهیم که در عمل، گاه حقوق بشر را زیر مجموعه ای از سیاست و گاه عین آن شناسایی کنیم. برداشتی به غایت نادرست که نتیجه آن رها نمودن حقوق بشر توسط شهروندان عادی و واگذاری نا به جای حقوق بشر به اهل سیاست است. واگذاری خطرناکی که از یک سو جامعه را هر لحظه از آموزش حقوق بشر و توسعه آن دور می نماید و از طرف دیگر با میدان دادن به صاحبان قدرت، به تدریج حقوق بشر را از معنای علمی، آکادمیک و تخصصی آن تهی می نماید. این در حالی است که فقط قسمت کوچکی از دنیای بزرگ حقوق بشر با جهان سیاست و دولت ها در ارتباط تنگاتنگ مستمر است. فراموش نکنیم که واحد حقوق بشر، هر فرد انسانی است و این همان ویژگی برجسته در آموزش و توسعه و ترویج حقوق بشر است. حقوق بشر از درون افکار و تصمیم گیری های شخصی هر فرد در محیط پیرامونی خود از جمله خانه، مدرسه، دانشگاه، محل کار و غیره قابل تحلیل و بررسی است. به گونه ای که هر فرد انسان می تواند در زندگی خصوصی و عمومی خود و در ارتباط با خود و دیگران، در لحظاتی به عنوان یک ناقض بزرگ حقوق بشر و در لحظاتی دیگر در مقام یک مجری حقوق بشر برشمرده شود. این بخش عظیمی از حقوق بشر است که در گرو آموزش های فردی و مطالبه عمومی افراد در گروه های کوچک اجتماعی شکل می گیرد. حقوق بشر اگر چه با علوم متعدد و پدیده های گوناگون همچون علوم سیاسی در ارتباط پیوسته است اما این انگاره ناروا که حقوق بشر را به کلی امری سیاسی جلوه دهیم، حربه ای است که دولت ها با توسل به آن درصدد مصادره حقوق بشر به نحو مطلوب خودشان از آن بهره گیری می نمایند. حربه ای که شوربختانه با ناآگاهی بخش زیادی از جامعه، کارسازی شده و نتیجه ای جز فرار توده های مردم از حقوق بشر به عنوان بخشی از سیاست به دنبال نداشته است. سیاستی که همواره برای توده های مردم خطرناک، پیچیده و کثیف جلوه داده است و حالا این ویژگی باید به گونه ای هدفمند به دنیای حقوق بشر نیز به زور سرایت کند تا چهره ای دگرگون از حقیقت آن به جوامع انسانی نمایش داده شود.
کمیسیون حقوق بشر کانون وکلای دادگستری اصفهان با گرامیداشت روز جهانی حقوق بشر، اعلام می نماید که آموزش، ترویج و توسعه حقوق بشر به عنوان یک بایسته، در گرو پرهیز از نگاه های آرمان گرایانه افراطی و نیز سیاست زدگی آن است و در این مسیر بر این مهم تأکید دارد که توسعه حقوق بشر در هفتاد و هفتمین سالروز تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر، بدون بهره مندی از نگاه آسیب شناسانه به مسیر دشوار گذشته، ممکن نخواهد بود.